De gulden snede is een verhoudingensysteem en wordt ook 'divina proportia', 'sectio divina' of 'sectio aurea' genoemd. Het systeem is gebaseerd op natuurlijke maten en patronen en werd gedurende de klassieke oudheid, de gotiek, de renaissance en het classicisme beschouwd als ideaal maatsysteem dat de grondslag vormt van alle schoonheid.

Door de eeuwen heen zijn ettelijke pogingen ondernomen om de snede te systematiseren vanuit evenzoveel verschillende invalshoeken. De bekendste interpretaties zijn afkomstig van Plato, Leonardo da Vinci en Fibonacci. Ook Le Corbusier ontwikkelde een variant op de gulden snede, de zogenaamde Modulor.
 
a : b = b : (a + b)
De term 'gulden snede' werd voor het eerst gebruikt in de 15e eeuw, maar de verhouding werd reeds door Grieken beschreven. De filosoof Plato zinspeelde in zijn traktaat Timaios op een absoluut en universeel schoonheidsideaal dat niet gebonden was aan de smaak van de dag. Dit ideaal zou gevormd worden door drie eenheden (getallen, krachten of massa's) waarvan de kleinste eenheid zich tot de grootste verhoudt als de grootste tot de som van beiden. Wiskundig wordt de stelling van Plato als volgt weergegeven: a : b = b : (a + b). De snede kort men af met de Griekse letter Φ (phi of 'Fie'). Deze waarde is inmiddels vastgesteld op 0,618 (et cetera; het getal is oneindig) staat tot 1.

Vituviaanse figuur

een oneindige reeks
De Italiaanse wiskundige Fibonacci (1170-1250) kwam opmerkelijk dichtbij de ontrafeling van het mysterie van de gulden snede. Hij ontwikkelde een wiskundige reeks door twee getallen op te tellen, en de som weer op te tellen bij het getal dat voor de plus stond. In cijfers uitgedrukt: 0 + 1 = 1 + 0 = 1 + 1 = 2 + 1 = 3 + 2 = 5 + 3 = 8 + 5 = 13 + 8 = 21 + 13 = 34 + 21 = 55 + 34, et cetera. Hoe langer men op deze wijze doorrekent, des te dichter men de waarde van Φ (0,61803444782....) benadert. Deelt men bijvoorbeeld het getal 610 door 987 (beide uit de reeks) dan is het antwoord 0,61803444782.....

de mens als maat
Bij de mens is de gulden snede te zien in de verhouding tussen a) de afstand tussen zijn tenen en navel en b) die tussen zijn tenen en kruin. Leonardo da Vinci (1452-1519) toonde in een tekening dat wanneer een mens zijn armen spreidt, een cirkel of vierkant om hem heen kan worden getekend. Zijn navel vormt dan precies het middelpunt. Dit wordt ook wel het Vitruviaanse figuur genoemd, naar Vitruvius, op wiens ideeën Da Vinci zijn tekening baseerde.
 
in de architectuur
De architectonische verschijningsvormen van de gulden snede zijn talrijk. Het verhoudingensysteem a : b = b : (a + b) kan men onder andere vormgeven in een vijfhoek, een schelpachtige spiraal en een rechthoek. De vijfhoek (volgens Plato het symbool van de volmaakte schoonheid) is bijvoorbeeld vaak toegepast in de roosvensters van kathedralen, zoals in Amiens. In deze context refereert de vorm ook aan het symbool van de tempel van Salomo uit het Oude Testament (Pentaculum Salomonis). De spiraalvorm (zie illustratie) was in Griekenland in de oudheid een populair decoratief patroon. De 'gulden rechthoek' speelde een belangrijke rol in het denken van De Stijl en is bijvoorbeeld terug te vinden in de gevel van het Rietveld-Schröderhuis.