Het Nederlands Architectuur Instituut (NAi) is het grootste architectuurmuseum ter wereld. Sinds 1993 is het NAi gehuisvest in een markant gebouw, ontworpen door de Nederlandse architect Jo Coenen, gesitueerd aan de rand van het Museumpark in het centrum van Rotterdam. In het instituut worden belangrijke archieven en collecties bewaard en toegankelijk gemaakt voor het publiek. Op deze wijze voorziet het instituut in mogelijkheden voor onderzoek en biedt het een platform voor discussie. Het NAi wil zo zowel het professionele werkveld als het grote publiek informeren, inspireren en stimuleren.

geschiedenis
Het NAi is niet zomaar tot stand gekomen. Halverwege de jaren tachtig ontstond een hevige discussie over de vraag waar het nieuwe museum gevestigd zou moeten worden: Amsterdam of Rotterdam. Nadat de geschikte locatie werd gevonden in het Museumpark, een gebied dat zich zou ontwikkelen tot het culturele hart van Rotterdam, rees direct een nieuw dillema: wie ging dit prestigieuze bouwwerk ontwerpen? Om tot een keuze van een architect te komen, werd een meervoudige opdracht uitgeschreven. In januari 1988 maakte de stuurgroep bekend welke architecten ze had uitgenodigd voor de meervoudige opdracht: Jo Coenen, Rem Koolhaas, Wim Quist, Jan Benthem, Mels Crouwel, Luigi Snozzi en Hubert Jan Henket. Alhoewel  het ontwerp van Rem Koolhaas bij vele favoriet was, maakte het NAi desondanks een andere keuze en verleende Jo Coenen de ontwerpopdracht. De bruikbaarheid, expressie en de verwijzingen naar de geschiedenis van de architectuur hadden de doorslag gegeven boven de conceptuele kracht van het ontwerp van Rem Koolhaas.
 
het instituut
Het insituut bestaat in totaal uit zeven bouwlagen, waarover kantoren, archieven, tentoonstellingszalen, een bibliotheek, een studiecentrum en een leeszaal zijn gehuisvest. In het programma van eisen waren drie kerntaken van het insituut omschreven: verzamelen, beheren en toegankelijk maken van archieven en collecties, het bestuderen van dit materiaal en het volgen van actuele ontwikkelingen, en het organiseren van tentoonstellingen, publicaties en manifestatie.
 
bouwdelen
Coenen heeft voor elk van die taken een afzonderlijk bouwdeel ontworpen met ieder een ander karakter. Daarnaast heeft hij een vierde gebouwdeel toevoegd. Dit is bestemd voor publieksfuncties en voorzien van een café, boekwinkel en auditorium.
 
Het archief is ondergebracht in een langwerpig, licht gekromd gebouw van 200 meter lang, gemaakt uit beton en aluminiumkleurig en rood golfplaat. Om het minder massief te laten lijken, is het gebouw is een stukje 'opgetild', waardoor de arcade onder het gebouw is ontstaan. De tentoonstellingsruimte is een vierkante gesloten doos van bruinpaarse baksteen. Een hoog glazen gebouwdeel, waarin de studiezaal en de kantoren gevestigd zijn, vormt de kern van het gebouw. Half gedraaid ten opzichte van dit bouwdeel en loodrecht op het archiefgebouw, bevindt zich onder het hoofdgebouw een platte doos met daarin de publieksruimten.
 
De verschillende bouwdelen heeft Coenen zo gecomponeerd dat ze een vanzelfsprekende eenheid vormen. De verschillende gebouwdelen contrasteren wat betreft de open- en geslotenheid en hebben zo elk een eigen karakter. Toch vormt het een harmonieuze compositie van kleuren en materialen, waarin het roodbruin van baksteen, het blauwgrijs van beton, de doorzichtige glittering van glas en de zilverachtige glans van metalen. Dit kleur- en materiaalgebruik verwijst naar de omliggende gebouwen.
 
ligging
De stedenbouwkundige situering is een van de sterkste punten van het ontwerp. De bouwdelen zijn zo geplaatst, dat zij in hun onderlinge relaties de aanwezige hoofdrichtingen van het park bevestigen en versterken. Het archiefgebouw volgt de kromming van de Rochussenstraat en vormt zo de begrenzing van het Museumpark. Het hoofdgebouw volgt de richting van het park, terwijl de doos met publieksruimten naar Museum Boijmans wijst.
 
ensemble
De opdracht voor het Nai betekende voor Jo Coenen het begin van internationale erkenning. Hij heeft in zijn ontwerp voor het NAi de verschillende functies van het instituut ondergebracht in verschillende bouwdelen die samen een harmonisch geheel vormen. Het is een ensemble geworden dat zich naadloos voegt in de omgeving en een relatie aangaat met omliggende gebouwen. Ook de omringende waterpartij en brug leveren hierbij een essentiële bijdrage.

In 2006 is in Maastricht een tweede Nederlands Architectuurinstituut geopend.