Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Shift: "Sportvoorzieningen in stad moet je hybridiseren"

30 september 2013, 18:27

Afgelopen week opende in Het Nieuwe Instituut de kleine tentoonstelling Studio Sport. De afgelopen twee jaar heeft Shift ontwerpend onderzoek gedaan naar manieren om sportfaciliteiten beter te integreren in de openbare ruimte. In de tentoonstelling presenteert het bureau zes casestudies – waarvan onderdelen mogelijk realiteit worden.

Tekst Michiel van Raaij

In het stedelijk landschap lijden sportfaciliteiten momenteel onder ‘vereilandisering’
en ‘verinterieurisering’, stelt architect Harm Timmermans van Shift. In de periode voor de Tweede Wereldoorlog waren sportvoorzieningen nog vaak opgenomen in stedelijke bouwblokken. Maar in de periode na de oorlog werden ze steeds vaker verdrongen naar de rafelranden van de stad.

Juist in het naoorlogse Nederland werd sport door de overheid echter ook omarmd: sport zou de burger verheffen, gezond houden en daarbij de sociale cohesie bevorderen. Timmermans legt uit dat deze idealen echter samengingen met een verlangen om via sport letterlijk aan de stad te ontsnappen. Met de modernistische functiescheiding – wonen, werken, recreëren – verdwenen de sportvoorzieningen uit het oog van de ruimtelijk ontwerpers.

Uitzonderingen daargelaten hebben beleidsmakers binnen de ruimtelijke ordening nog altijd een blinde vlek voor sport, vindt architect Oana Rades. Twee jaar geleden diende Shift daarom een onderzoeksvoorstel in bij het Stimuleringsfonds voor Creatieve Industrie (toen natuurlijk nog anders geheten) en dit werd gehonoreerd. Voortbouwend op bestaand onderzoek naar de plek van sport in de stad, richtte het architectenbureau zijn ontwerpend onderzoek op de ontwikkeling van een toolbox om sportvoorzieningen beter te integreren in de openbare ruimte.

Zes casestudy’s
Om het ontwerpend onderzoek te gronden in de praktijk vroeg Shift de gemeenten Rotterdam, Den Haag en Amsterdam om casestudy’s voor te stellen. “We boden ze een gratis ontwerp aan”, vertelt Rades: “Daar werd natuurlijk enthousiast op gereageerd.” In totaal heeft het bureau zes casestudy’s uitgewerkt. Een deel hiervan blijft vrij dicht bij de door de betreffende gemeente gestelde vraag, legt architect Thijs van Bijsterveldt uit, anderen zijn wat meer ‘unsolicited’.

Het voorstel om de Binnenrotte in het centrum van Rotterdam op de dagen dat er geen markt is met allerlei bewegende delen te transformeren tot een enorm sportpark, is een voorbeeld van zo’n ‘unsolicited’ casestudy. Zulke plannen zijn vooral bedoeld om de mogelijkheden te schetsen, legt Van Bijsterveldt uit: met bewegende delen is de openbare ruimte op verschillende momenten op verschillende manieren te gebruiken.

In iedere casestudy heeft Shift een ander ontwerpinstrument op zijn toepasbaarheid getoetst. Op de groenstrook naast De Peperklip in het Rotterdamse Feijenoord verbindt een lange pergola ‘formele’ sportvelden met een sporthal met ‘multipleinen’. Zo vormen de verschillende onderdelen van het sportpark een architectonische eenheid en worden ze op elkaar betrokken. Maar de pergola zelf kan in de ogen van de architecten ook allerlei andere functies vervullen. Door een veldje alleen al een dak te geven - niet meer - is het in het Nederlandse klimaat al veel vaker te gebruiken. Ook kan er in de pergola verlichting opgenomen worden om de dagen kunstmatig te verlengen.

Intensivering en verbreding
Thema’s die in alle casestudy’s terugkomen zijn die van de programmatische intensivering en programmatische verbreding. Door de sportfaciliteiten technisch te verbeteren – door toevoeging dak en kunstlicht, door toepassing van kunstgras, etcetera - kunnen ze intensiever gebruikt worden en kan het aantal velden verminderd worden.

Hoe deze strategie uitpakt bij een traditioneel opgezet sportcomplex heeft Shift onderzocht in de Haagse wijk Escamp. Bij deze casestudy zet het bureau de bovendien hoogteverschillen in het landschap in om natuurlijke lopers en tribunes te maken. Andere casestudy’s betreffen Beach City bij het havenhoofd van Scheveningen en de Amsterdamse Sportas haaks op de Zuidas.

Skatepark Westblaak
Voor het Rotterdamse skatepark Westblaak heeft Shift tenslotte een ontwerp gemaakt voor een skatepark dat niet meer uit individuele sportvoorzieningen bestaat, maar dat daadwerkelijk geïntegreerd is in de openbare ruimte. Door de rand van dit skatepark verschillende profileringen mee te geven, kan het door meer groepen gebruikt worden. Lange banken voorzien de werknemers van de omringende kantoorgebouwen in hun lunchpauze bijvoorbeeld van een zitplaats.

Tijdelijke kunstwerken, waar ook op geskate kan worden, verbinden het skatepark met de cultuur in de wijk eromheen – De Witte de Withstraat, Boijmans van Beuningen, Het Nieuwe Instituut en de Kunsthal liggen op steenworp afstand. “Om sportvoorzieningen te integreren in de openbare ruimte, moet je deze hybridiseren”, van Van Bijsterveldt de visie van Shift samen.

Vervolg?
In betrekkelijk korte tijd heeft Shift een indrukwekkend onderzoek uitgevoerd. Van de casestudy’s zal er geen uitgevoerd worden zoals deze door het bureau is getekend, maar met de ontwikkelde concepten is Shift er wel in geslaagd met alle betrokken gemeenten en enkele sportverenigingen een vruchtbare dialoog op te bouwen. Deze dialoog lijkt ertoe te leiden dat onderdelen van de plannen uitgevoerd zullen worden. Aan de ontwikkelde concepten is behoefte.

Bij sommige van deze plannen zit Shift met wel drie verschillende wethouders om tafel. Nu de concepten zijn ontwikkeld, moet het bureau laten zien dat het deze door de bestuurlijke realiteit heen kan trekken, en tot realiteit kan maken.

Sportspace.eu
Om onderzoek naar de integratie van sport in de openbare ruimte, voor iedereen die bij het ontwerp van sportvoorzieningen betrokken is beschikbaar te stellen, heeft Shift de verschillende casestudy’s samen met een serie voorbeeldprojecten gedocumenteerd in een website: www.sportspace.eu

De website is een gezamenlijk initiatief van Shift en NOC*NSF, en is een open platform waarvoor iedereen projecten kan aandragen.

Trefwoorden

het nieuwe instituut shift harm timmermans rotterdam studio sport shift architecture urbanism michiel van raaij thijs van bijsterveldt oana rades openbare ruimte sport

1	Door Moke ontworpen woontoren in Nijmegen stimuleert ontmoeting tussen bewoners donderdag, 11 juni
2	De architect op de reservebank dinsdag, 9 juni
3	MoederscheimMoonen ontwerpt gebouw Scala op de Zuidas woensdag, 10 juni
4	OMA transformeert scheepswerf in Istanbul tot vestiging luxe winkelketen donderdag, 11 juni
5	Rijnboutt benoemt vier associates maandag, 8 juni

Gerelateerde nieuwsberichten

Wooncomplex Domus Houthaven van Shift architecture krijgt veel collectieve faciliteiten

7 december 2020

Shift stelt ruimtelijke verkenning op voor museum Batavialand

26 maart 2019

Posad, Shift en LOLA ontwerpen Beach City

10 oktober 2017

Shift maakt verwaarloosd pand tot matroesjkahuis

15 maart 2017

Demontabel sportpaviljoen voor Beach Stadium

25 juli 2016

Skatepark als onderdeel van publieke ruimte

14 juli 2016

Tschumipaviljoen gewikkeld in kleurfolie

13 juli 2015

Bouw museumkwartier C-City van start

29 oktober 2014

Hip hostel met lobby voor de buurt

20 oktober 2014

'Zwevende veerpont' voor Scheveningse haven

9 december 2013

Het Nieuwe Instituut viert officiële opening

31 oktober 2013

Charlotte Köhler Prijzen toegekend

16 mei 2012

Voorstel multifunctioneel sportplein R'dam

24 januari 2012

Winnende ontwerpen Groene Kamer bekend

12 december 2011

Architectenweb presenteert TIEN keer TIEN

30 november 2011

Clubgebouw voor Universiteit van Tilburg

21 juni 2011

Toon alles

Andere nieuwsberichten

SAWA en Sportpaviljoen Steeds Hooger onderscheiden met Rotterdam Architectuurprijs 2026

12 juni, 6:00

Het eerstgenoemde project door Mei architects and planners kreeg de prijsvakjury, de publieksprijs ging naar het door JagerJanssen architecten ontworpen clubhuis van voetbalverenging RK & AV Steeds Hooger.

Heijmans en Staatsbosheer willen natuurontwikkeling combineren met woningbouw

12 juni, 3:44

Bouwbedrijf Heijmans en Staatsbosbeheer zien mogelijkheden in gelijktijdige oplossing van de woningcrisis en de natuurcrisis

Gebouw Nieuwe Instituut ondergaat renovatie en vergroening

12 juni, 11:17

Zo komt er een nieuw houten dak op de museumvleugel van het gebouw. Het ontwerp is in handen van het bureau van de oorspronkelijke architect van het gebouw, Jo Coenen.

Neutelings Riedijk ontwerpt nieuwe kantoor VanWonen naast rijksmonument Rietveld

12 juni, 9:00

Op de vastgoedbeurs Provada is deze week door de ontwikkelaar VanWonen een samenwerkingsovereenkomst getekend met bouwer Dons & Troost voor de bouw van een nieuw kantoor in Zwolle.

Ridderkerk mag voorlopig eigen verdeling huurhuizen opzetten

12 juni, 2:38

De provincie Zuid-Holland wil Ridderkerk dwingen om zulke huizen ook te blijven aanbieden aan woningzoekenden uit elf andere gemeenten.

AFFR laat opruimrobotje Wall-E terugkeren op het witte doek

12 juni, 10:07

Centraal in het verhaal van deze Pixar-klassieker uit 2008 staat de vraag hoe we met ons afval omgaan.

Kadaster: Woningkopers verhuizen verder dan tien jaar geleden

11 juni, 2:30

Woningkopers verhuizen gemiddels verder weg dan tien jaar geleden. Meer dan de helft van de woningkopers koopt nog wel een woning in de eigen gemeente.